ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ
ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ
Πανεπιστημιούπολη Ζωγράφου

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ
Πέμπτη 29 Νοεμβρίου 2007, 12:00
Κτίριο Φυσικής, Αμφιθέατρο «ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ»

Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων

Ξενοφών Μουσάς
Αναπλ. Καθηγητής, ΕΚΠΑ

 

Ένα παράξενο μηχάνημα που βρέθηκε σε ένα ναυάγιο και ονομάσθηκε Μηχανισμός των Αντικυθήρων, ξαναμελετήθηκε με πρωτοπόρες τεχνικές μη γραμμικής τομογραφίας από τη διεθνή Ομάδα Μελέτης του Μηχανισμού των Αντικυθήρων (Πανεπιστήμιο Αθηνών, Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και Πανεπιστήμιο του Κάρντιφ). Τα νέα αποτελέσματα επιτρέπουν λεπτομερή πολύ καθαρή τριδιάστατη ανακατασκευή του εσωτερικού του Μηχανισμού.

Νέες τελείως άγνωστες γραφές, που για 21 αιώνες ήταν επτασφράγιστες μέσα στη σκουριά, διαβάσθηκαν (συνεργασία με ΜΙΕΤ/ΕΤΕ) και αναδείχθηκε το εγχειρίδιο αυτού του αρχαίου αστρονομικού υπολογιστή, δίνοντας σαφείς αποδείξεις των χρήσεων του πολύπλοκου αυτού αστρονομικού οργάνου. Η μορφή των γραμμάτων επέτρεψε τον επαναπροσδιορισμό της εποχής της γραφής (υποδείξεις του κ. Χ. Κριτζά) που μοιάζει να είναι του δεύτερου ημίσεως του δευτέρου προ Χριστού αιώνα. Αυτός ο προσδιορισμός παραπέμπει στην εποχή του Ιππάρχου, του μεγαλύτερου αστρονόμου όλων των εποχών, που ασφαλώς θα είχε παίξει σημαίνοντα ρόλο στην ανάπτυξη ενός αστρονομικού υπολογιστή. Πολλοί αστρονομικοί όροι εμφανίζονται σε αυτό το νέο κείμενο τον Codex Antikytheriansis, ο οποίος είναι εξαιρετικά ενδιαφέρων για την αστρονομία και την ιστορία της, την ιστορία των μαθηματικών, της τεχνολογίας της γεωγραφίας, ακόμη και της γλωσσολογίας, αφού το όνομα της Ισπανίας εμφανίζεται σε αυτό το κείμενο για πρώτη φορά.

Η μαθηματική και μηχανική ανάλυση του Μηχανισμού αναδεικνύει πολλά ενδιαφέροντα νέα χαρακτηριστικά. Ενισχύεται η ιδέα για την ύπαρξη του Μετωνικού κύκλου των 19 ετών, όπως και ενός κύκλου του Καλίππου με αντίστοιχο δείκτη και ελικοειδών κλιμάκων. Ανευρέθη τριπλάσια περίοδος του Σάρου, η περίοδος του Εξελιγμού, με αντίστοιχο δείκτη και κλίμακα. Αναδεικνύονται πολλά αστρονομικά σύμβολα που πιθανώς είναι σύμβολα προβλέψεων εκλείψεων. Διαπιστώνονται χρονικές περίοδοι 19, 76, 18 και 54 ετών στις κλίμακες του οργάνου, που, είναι το αρχαιότερο γνωστό επιστημονικό όργανο με κλίμακες.

Στη μία πλευρά του οργάνου υπάρχει το σύστημα του Σάρου και Εξελιγμου που τροφοδοτείται με ένα γρανάζι με 223 δόντια, ενώ οι καθαρές τομογραφίες της X-Tek δείχνουν σαφώς την ύπαρξη επικυκλοειδούς μηχανισμού που δίνει κίνηση στο μηχανισμό ενός μοντέλου κίνησης της Σελήνης σύμφωνα με μηχανισμό που μοιάζει με εκείνον τον μηχανισμό του Ιππάρχου, αν και είναι πιο πολύπλοκος ώστε να αναπαράγει την ανωμαλία της Σελήνης (δεύτερο νόμο του Κέπλερ).

Ο Μηχανισμός είναι πολύ πιο πολύπλοκος από ότι μέχρι τώρα είχε αντιληφθεί ή δεχθεί η επιστήμη. Οι Έλληνες είχαν αναπτύξει σημαντική τεχνολογία, αντάξια της φιλοσοφίας, των μαθηματικών, της αστρονομίας και των λοιπών επιστημών που γεννήθηκαν στην Ελλάδα. Η κατασκευή του Μηχανισμού στηρίζεται στην παράδοση και πολλών γενεών μηχανικών και επιδέξιων τεχνιτών. Ο Μηχανισμός φέρει την σφραγίδα μιας μεγαλοφυΐας, κάποιου γίγαντα της επιστήμης στους ώμους του οποίου στηρίχθηκαν οι επόμενες γενιές επιστημόνων μέχρι σήμερα.